Japonya’da Konuşulan Diller Nelerdir? (Ve Benim İzmir’de “Konichiwa” Denemelerim)
Tavsiye Ettiğimiz İçerik: Japonya vatandaşlığı kaç yılda alınır ?
Önerdiğimiz İçerik: Japonya gezisi için kaç gün yeterli ?
Japonya deyince çoğu insanın kafasında aynı sahne belirir: neon ışıklar, anime karakterleri gibi hızlı konuşan insanlar, sushi tabakları ve bir de herkesin sanki tek bir dili konuştuğu o düzenli, disiplinli dünya. Ama işin içine biraz yakından bakınca “Japonya’da konuşulan diller nelerdir?” sorusu sandığımızdan daha katmanlı çıkıyor.
Ben de İzmir’de yaşayan, 25 yaşında, dışarıdan “rahat” içeriden “her şeyi fazla analiz eden” bir insan olarak şunu fark ettim: Dil meselesi her ülkede biraz drama. Japonya’da ise bu drama daha sessiz, daha düzenli ama kesinlikle daha derin.
Geçen gün Alsancak’ta kahve içerken bir arkadaşım “Japonya’da sadece Japonca konuşuluyor değil mi ya?” dedi. O an içimde bir şeyler kırıldı ama nazikçe gülümsedim. Çünkü o kadar basit değil. Zaten hiçbir şey o kadar basit değil… özellikle de dil konusuysa.
Japonya’nın Ana Dili: Japonca (Ama Hangi Japonca?)
Japonya’nın resmi ve en yaygın dili Japoncadır. Ama “tek bir Japonca” var sanmak, “İzmir’de herkes aynı şiveyle konuşuyor” demek gibi bir şey. Yani teoride doğru, pratikte… biraz komik.
Japonca’nın kendi içinde bölgesel farklılıkları var. Tokyo’da konuşulan standart Japonca (Hyōjungo) genellikle medya ve eğitim dili olarak kabul ediliyor. Ama Osaka’ya gittiğinizde işler değişiyor.
Bir düşün:
– Tokyo: “Bu akşam buluşalım mı?”
– Osaka: “Ne diyorsun sen ya, tabii ki buluşuyoruz, saçma soru!”
Yani aynı cümle, farklı enerji seviyeleri.
İzmir’de Karşıyaka–Bornova farkı gibi değil bu; daha çok “aynı dil ama farklı karakter evrenleri” gibi.
Kansai Lehçesi: Japonya’nın Mizah Fabrikası
Kansai bölgesi (Osaka, Kyoto, Kobe) Japonya’nın en “esprili” bölgesi olarak biliniyor. Oradaki Japonca, standart Japoncaya göre daha direkt, daha hızlı ve daha komik.
Bir gün internette bir video izliyorum. Osaka’da biri düşüyor, yanındaki arkadaş:
“Daijoubu?” (İyi misin?)
Ama öyle bir tonla söylüyor ki sanki “zaten düşecektin, bekliyordum” der gibi.
İşte o an dedim ki: Dil sadece kelime değil, vibe.
Ben de İzmir’de yürürken kaldırıma takılıp “bir şey yok” demeye çalışırken iç sesim aynı Osaka adamı gibi:
“E tabii düşecektin, ayağını nereye koyuyorsun?”
Tohoku ve Diğer Ağızlar: Japonya’nın Sessiz Tarafı
Japonya’nın kuzeyinde, Tohoku bölgesinde konuşulan lehçeler daha yumuşak ve bazen Tokyo insanına bile “ne dediğini anlamadım ama iyi söyledin” dedirten türden.
Bu noktada kendi hayatımı hatırlıyorum. İzmir’de bazen anneannemin bazı kelimelerini anlamıyorum ama “saygıdan anlıyormuş gibi yapıyorum” modu var ya… işte Japonya’da da benzer bir durum var.
Japonya’da Konuşulan Azınlık Dilleri
Şimdi işin daha az bilinen, daha “Google’da derin sayfa 6” kısmına geliyoruz.
Ainu Dili: Neredeyse Kaybolmuş Bir Ses
Ainu dili, Japonya’nın yerli halklarından Ainu topluluğuna ait. Hokkaido bölgesinde ortaya çıkmış, bugün ise çok az konuşanı kalan bir dil.
Bunu öğrendiğimde içim biraz garip oldu. Çünkü dil dediğimiz şey aslında yaşayan bir şey. Ve bazı diller, sanki bir şehirdeki eski bir mahalle gibi yavaş yavaş sessizleşiyor.
Biraz dramatik olacak ama: Sanki çocukluğunda her gün oynadığın sokağın artık otoparka dönüşmesi gibi.
Ryukyu Dilleri: Okinawa’nın Renkli Ama Sessiz Hikayesi
Okinawa ve çevresinde konuşulan Ryukyu dilleri aslında Japoncadan ayrı bir dil ailesi gibi düşünülebilir. Ama zamanla Japonca baskın hale geldikçe bu diller geri planda kalmış.
Okinawa’ya giden biri şöyle bir şey yaşayabilir:
“Ben Japonya’dayım ama burası sanki Japonya DLC paketi gibi…”
Dil açısından da öyle. Aynı ülke ama farklı bir ritim, farklı bir ses.
Yabancı Diller: Japonya’nın Küresel Açılımı
Şimdi gelelim Japonya’nın “ben de globalim” dediği kısma.
İngilizce: Öğretilen Ama Konuşulması Zor Bir Misafir
Japonya’da İngilizce eğitim var, ama pratikte durum biraz… nasıl diyeyim… İzmir’de “ben İngilizce biliyorum” deyip yabancı turist görünce kaçmak gibi.
Bir keresinde kendi kendime Japon aksanıyla İngilizce denemesi yapmaya çalıştım:
“I am go to station…”
İç sesim:
“Olum sen nereye gidiyorsun? Dil kaçırıyorsun resmen.”
Ama şunu da söylemek lazım: Japonya’da İngilizce özellikle Tokyo ve turistik bölgelerde oldukça yaygınlaşmaya çalışıyor.
Korece ve Çince: Komşu Etkisi
Japonya’da Korece ve Çince bilen insan sayısı da özellikle iş dünyası ve turizmde oldukça fazla.
Bunu şöyle düşün: İzmir’de Almanca bilen biriyle karşılaşınca nasıl “aa ne güzel” diyorsak, Japonya’da da Asya dilleri aynı etkiyi yaratıyor.
Bir iş toplantısında Japon, Koreli ve Çinli biri bir araya gelince… ben olsam köşede sessizce çayımı içer, sadece başımı sallardım.
Portekizce ve Brezilya Etkisi
Bunu çoğu kişi bilmiyor ama Japonya’da ciddi bir Brezilyalı nüfus var. Bu yüzden Portekizce de bazı bölgelerde duyulabiliyor.
İlk duyduğumda şöyle düşünmüştüm:
“Japonya + Portekizce… bu nasıl crossover?”
Ama dünya dediğin zaten böyle bir şey değil mi? Beklenmedik karışımlar.
“Japonya’da Konuşulan Diller Nelerdir?” Sorusunun Asıl Cevabı
Bu sorunun tek bir cevabı yok. Ama genel çerçeve şöyle:
Japonca (ana dil, resmi dil)
Bölgesel lehçeler (Kansai, Tohoku vb.)
Ainu dili (çok az konuşan)
Ryukyu dilleri (Okinawa ve çevresi)
İngilizce (eğitim ve turizm)
Korece ve Çince (bölgesel ve ticari etkiler)
Portekizce (Brezilya göçmen topluluğu nedeniyle)
Ama asıl mesele şu: Dil sadece kelime değil, kültür.
İzmir’den Japonya’ya Dil Üzerine Kafamın İç Sesi
Bazen kendi kendime düşünüyorum. İzmir’de sabah simit alırken bile küçük bir iletişim draması yaşanıyor:
“Abi iki tane simit.”
“Susamlı mı?”
“Yok, evrenin sırrı olan versiyonundan.”
Şimdi bunu Japonya’ya taşı. Her şey daha kibar, daha sessiz ama aynı derecede karmaşık.
Japonya’da bir markette “bunu alabilir miyim?” demek bile küçük bir sahne performansı gibi.
Ben olsam:
(eller titriyor)
“Eee… konbini… this… please…”
Kasiyer:
(gülümser)
“Arigatou.”
Ben:
“Hayatımın en derin etkileşimi.”
Dil Öğrenmenin Gerçekliği: Romantik Değil, Komik
Japonca öğrenmeye çalışan herkesin bir noktada yaşadığı şeyler var:
Hiragana öğrenirken “kolaymış” sanmak
Katakana görünce hayat sorgulamak
Kanji’ye gelince “ben neden buradayım?” demek
Ben de bir ara denedim. Defter açtım, ilk sayfa:
“こんにちは”
İkinci sayfa:
“Bu neydi ya?”
Üçüncü sayfa boş.
İç sesim:
“Sen önce Türkçeyi düzgün kullan.”
Son Söz Gibi Değil Ama Kapanış Hissi Veren Bir Düşünce
Japonya’da konuşulan diller nelerdir sorusu aslında sadece bir liste sorusu değil. Bir ülkenin nasıl hem tek bir dil etrafında birleşip hem de içinde onlarca farklı ses barındırabileceğinin hikâyesi.
İzmir’de denizi izlerken bazen düşünüyorum: İnsanlar farklı diller konuşuyor olabilir ama aslında herkes aynı şeyi anlatmaya çalışıyor. Biraz anlaşılmak, biraz gülmek, biraz da “ben buradayım” diyebilmek.
Japonya da tam olarak böyle bir yer gibi geliyor bana. Sessiz, düzenli ama içinde beklenmedik derecede canlı bir dil kalabalığıyla.